Strona główna Urząd gminy Galeria Linki Kontakt

Najważniejsze definicje Drukuj Stworz PDF

III sektor to nazwa stosowana wobec ogółu organizacji pozarządowych. Określenie nawiązuje do podziału dzielącego aktywność społeczno-gospodarczą nowoczesnych państw demokratycznych na trzy sektory. Tak więc obok instytucji państwa (administracji publicznej, sektora państwowego – pierwszego sektora) oraz podmiotów nastawionych na zysk (biznesu, sektora prywatnego – drugiego sektora) istnieją organizacje, które ani nie są nastawione na zysk (non-profit), ani nie stanowią elementu struktury państwa – są zatem trzecim sektorem.

Wobec podmiotów tworzących trzeci sektor najczęściej – przynajmniej w dokumentach administracji państwowej – używa się pojęcia „organizacje pozarządowe”. Prawną definicję takiej organizacji podaje Ustawa o pożytku publicznym i o wolontariacie (2003), jednakże obok tego określenia funkcjonuje jeszcze kilka nazw: organizacje charytatywne, organizacje non-profit, organizacje społeczne, organizacje wolontarystyczne, organizacje obywatelskie.

Sektor organizacji pozarządowych jest bardzo zróżnicowany i należą do niego podmioty mające różne formy prawne.


Organizacja pozarządowa

Organizacjami pozarządowymi są, niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. (definicja wg Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie).

W Polsce najpopularniejszymi, podstawowymi formami prawnymi, w których działają organizacje pozarządowe są fundacje i stowarzyszenia.


Fundacja – instytucja, której podstawą jest majątek przeznaczony przez jej założyciela na określony cel (dobroczynny, kulturalny, itp.).

Fundacja:

1. jest powoływana przez fundatora

2. jest organizacją pozarządową

3. ma wyodrębniony majątek, przeznaczonym na jakiś cel społeczny

4. realizuje cel społecznie lub gospodarczo użyteczny

5. jest organizacją nienastawioną na zysk

6. ma osobowość prawną

7. działa w oparciu o statut (statut to podstawowy dokument, określający nazwę organizacji, jej cele, wewnętrzną strukturę itp.)

8. jest rejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym

9. może prowadzić działalność gospodarczą


Stowarzyszenie – dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszenie o celach niezarobkowych (definicja wg Ustawy Prawo o stowarzyszeniach).

Dobrowolność stowarzyszenia polega na swobodzie tworzenia stowarzyszeń, dobrowolności przystąpienia do istniejącego stowarzyszenia oraz na nieograniczonej swobodzie wystąpienia ze stowarzyszenia.

Trwałość stowarzyszenia oznacza, że istnieje ono niezależnie od konkretnego składu swoich członków (pod warunkiem, że jest ich ponad 15).

Niezarobkowy celstowarzyszenia oznacza, że celem stowarzyszenia nie może być prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie zysków ani przysporzenie korzyści majątkowych członkom stowarzyszenia.


Stowarzyszenie zarejestrowane

1. jest tworzone przez członków (do założenia stowarzyszenia koniecznych jest min. 15 osób)

2. zorganizowane jest w sposób demokratyczny (najwyższą władzą jest walne zgromadzenie)

3. jest organizacją pozarządową

4. jest organizacją nienastawioną na zysk, powoływaną w celach niezarobkowych

5. ma osobowość prawną

6. działa w oparciu o statut (statut to podstawowy dokument, określający nazwę organizacji, jej cele, wewnętrzną strukturę itp.)

7. jest rejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym

8. może prowadzić działalność gospodarczą


Stowarzyszenie zwykłe
nie jest rejestrowane (jedynie zgłaszane staroście) i nie ma osobowości prawnej. Nie musi mieć statutu (jedynie regulamin). Nie może przyjmować dotacji, darowizn ani pieniędzy ze zbiórek.

 

Organizacje pożytku publicznego (OPP)

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadziła od 2004 roku nowy rodzaj statusu organizacji pozarządowych: status organizacji pożytku publicznego.


Organizacja pożytku publicznego:

1. może nią być wyłącznie opisana w Ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie organizacja pozarządowa, organizacja kościelna lub stowarzyszenie jednostek samorządu terytorialnego

2. jej działalność statutowa musi być działalnością pożytku publicznego w sferze zadań publicznych

3. musi prowadzić działalność na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów – pod warunkiem, że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną

4. musi mieć kolegialny organ kontroli lub nadzoru, a osoby w nim zasiadające muszą spełniać określone kryteria

5. musi stosować się do zakazów, dotyczących przejrzystości i majątku organizacji, które powinny być zapisane w statucie

6. może prowadzić działalność gospodarczą

7. musi być zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym

Posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego wiąże się z różnymi uprawnieniami, ale też i obowiązkami.


Uprawnienia organizacji pożytku publicznego

- możliwość korzystania z odpisu 1% podatku od podatników

- zwolnienia i obniżki w podatku od nieruchomości

- zwolnienie z opłaty skarbowej oraz opłat sądowych oraz z podatku od czynności cywilnoprawnych

- preferencje przy nabywaniu prawa użytkowania nieruchomości należących do Skarbu Państwa

- możliwość korzystania z pracy poborowych, odbywających służbę zastępczą

- prawo do nieodpłatnego informowania o swojej działalności w publicznym radiu i telewizji

- możliwość angażowania do prowadzenia zbiórek publicznych małoletnich poniżej 16 lat


Obowiązki organizacji pożytku publicznego

Organizacja mająca status pożytku publicznego musi:

- zapewnić przejrzystość działania organizacji

- zapewnić wewnętrzną kontrolę

- zabezpieczyć się przed wyprowadzaniem majątku z organizacji poprzez odpowiednie zapisy statutu (np. zakazy udzielania pożyczek, wykorzystywania majątku organizacji czy zakupu towarów od członków organizacji lub ich krewnych).

- sporządzać i upubliczniać roczne sprawozdania z działalności (merytoryczne i finansowe)

- jest poddana szczególnemu nadzorowi ministra do spraw zabezpieczenia społecznego.


Źródła finansowania

Stowarzyszenia i fundacje korzystają z różnorodnych źródeł finansowania swej działalności:

- składki członkowskie

- darowizny (pieniężne i dary rzeczowe)

- dotacje ze środków publicznych i prywatnych

- sponsoring

- odpisy 1% podatku dochodowego od osób fizycznych (organizacje pożytku publicznego)

- zbiórki publiczne, kampanie

- dochody z majątku organizacji, inwestycje kapitałowe

- nawiązki sądowe

- dochody z działalności odpłatnej pożytku publicznego

- dochody z działalności gospodarczej

- spadki, zapisy

- inne źródła: kredyty, pożyczki, itp.

 

Akty prawne

Działalność organizacji pozarządowych regulowana jest wieloma przepisami. Na poziomie najwyższym, w Konstytucji, zagwarantowano prawo do zrzeszania się. Na najniższym poziomie dokumentów wewnętrznych (statutów, uchwał, regulaminów) opisuje się zasady codziennego funkcjonowania organizacji. Są też ustawy i rozporządzenia stanowiące prawo, któremu podlega sektor pozarządowy.

 

Konstytucja

Wolność zrzeszania się, a więc możliwość swobodnego zakładania organizacji o charakterze dobrowolnym i działania w nich, gwarantuje Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku w rozdziale II Wolności, Prawa i Obowiązki Człowieka i Obywatela, w art. 58.

Konstytucja RP w art. 12 zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji.

Konstytucja wprowadza jednak ograniczenia wolności zrzeszania się. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z prawem (o odmowie rejestracji lub zakazie działania decyduje sąd). Zakazane jest także istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

 

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która weszła w życie 24 kwietnia 2003 r. uregulowała i opisała następujące kwestie:

 

  • definicji organizacji pozarządowej
  • współpracy organizacji pozarządowych z administracja publiczną (w tym Rady Działalności Pożytku Publicznego)
  • rozróżnienia działalności odpłatnej statutowej od działalności gospodarczej i nieodpłatnej statutowej
  • pojęcia działalności pożytku publicznego, praw i obowiązków organizacji pożytku publicznego
  • pojęcia wolontariusza, jego praw i obowiązków

Ustawa o fundacjach

Najważniejszym aktem prawnym regulującym zasady tworzenia i działania fundacji jest Ustawa o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r.

 

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Najważniejszym aktem prawnym regulującym tworzenie i działanie stowarzyszeń jest Ustawa Prawo o stowarzyszeniach z 7 kwietnia 1989 r.

 

Inne ustawy

Odrębnymi ustawami regulowana jest działalność pojedynczych organizacji – należą do nich m.in. Polski Czerwony Krzyż, Polski Komitet Pomocy Społecznej, Polski Związek Łowiecki, Związek Ochotniczej Straży Pożarnej.

 





Liczba wyświetleń: 11529